Các quý tướng của Đức Phật

 
Theo các sách từ điển về Phật giáo, Đức Phật là thuộc hạng người siêu nhân, điều đó được biểu hiện bằng những quý tướng: 32 tướng tốt và và 80 vẻ đẹp. Các tượng Phật thể hiện Đức Phật bằng hình khối để mọi người chiêm bái tượng có thể nhận ra nhân vật mà mình sùng kính, do đó nghệ nhân cần nắm bắt để biểu hiện lên tượng.
1. Ba mươi hai tướng tốt (Tam thập nhị tướng)
Gọi đầy đủ là “Tam thập nhị đại nhân tướng” tức 32 tướng của bậc đại nhân, như vậy 32 tướng này không riêng gì Đức Phật mới có, mà là tướng chung của bậc đại nhân. Người có tướng này nếu tại gia thì là bậc Luân vương, nếu xuất gia thì khai Vô lượng giác. Đức Phật vẫn căn dặn các Phật tử điều đó. Ba mươi hai tướng đó là:
1. Bàn chân bằng bặn vững chãi.
2. Chỉ dưới bàn chân có xoáy tròn như hình bánh xe có ngăn nan hoa.
3. Ngón tay thon dài, trước đầu ngón tay nhỏ và nhọn.
4. Tay chân đều dịu mềm.
5. Trong kẽ tay, kẽ chân có da mỏng như giăng lưới.
6. Gót chân đầy đặn.
7. Mu bàn chân nổi cao đầy đặn.
8. Bắp chân tròn như bắp chuối.
9. Khi đứng hai tay dài quá đầu gối.
10. Nam căn ẩn kín (Đó là các căn tính nam giới như hình dáng, âm thanh, hành vi, ý chí, lạc thú v.v… Đặc biệt là sinh thực khí của Phật giống như của ngựa giấu kín trong bụng gọi là mã âm tàng).
11. Thân hình cao lớn và cân đối.
12. Những lỗ chân lông thường ánh ra sắc xanh.
13. Những lông trên mình uốn cong lên về bên phải.
14. Thân thể sáng chói như vàng thắm.
15. Quanh mình có hào quang chiếu ra một trượng.
16. Da mỏng và mịn.
17. Bảy chỗ là các lòng bàn tay, lòng bàn chân, hai vai và đỉnh đầu đều đầy đặn.
18. Hai nách đầy đặn.
19. Thân thể oai nghiêm như sư tử.
20. Thân thể chuông chắn ngay ngắn.
21. Hai vai tròn trịa cân phân.
22. Có bốn mươi cái răng.
23. Răng trắng, trong, đều nhau và khít.
24. Bốn cái răng cửa trắng trong và lớn nhất.
25. Hai gò má nổi cao đầy đặn như hai mép sư tử.
26. Nước bọt thơm ngon.
27. Lưỡi rộng, dài và mềm mỏng.
28. Giọng nói thanh nhã, vang xa như giọng nói của Đức Phạm Thiên.
29. Mắt xanh biếc.
30. Lông mi dài đẹp.
31. Có chòm lông trắng thường chiếu sáng ở giữa hai lông mày (gọi là bạch hào).
32. Trên đỉnh đầu có cục thịt nổi cao như hình búi tóc (gọi là nhục kế).
Ba mươi hai tướng tốt ấy là do phước báo của lòng đại bi của Đức Phật mà có được. Chuyển Luân Thánh Vương cũng có 32 tướng ấy, song không được rõ ràng như của Đức Phật. Rất nhiều chúng sinh chỉ vừa thấy 32 tướng thắng diệu của Phật mà phát tâm tu hành theo Phật, thọ giới xuất gia hoặc tại gia.
Ngoài 32 tướng chính, Đức Phật còn có 80 vẻ đẹp phụ theo, phân tích tỉ mỉ thêm 32 tướng ấy, tất cả làm trang nghiêm cái thân thể ứng hóa của Phật, khiến cho chúng sinh thấy đem lòng tôn kính và hoan lạc.
2. Tám mươi vẻ đẹp (Bát thập tùy/chủng hảo).
Tám mươi vẻ đẹp này dựa theo ba mươi hai tướng tốt mà hiện ra, nên gọi là chủng hảo hoặc tùy hảo. Tuy nhiên, mỗi từ điển đều nêu đủ 80 nét tốt đẹp của Đức Phật, nhưng sắp xếp không theo thứ tự và không trùng nhau, ngay trong một từ điển lại có nét trùng nhau, bên cạnh đó giữa các từ điển lại có nhiều nét khác nhau, vì thế nếu tổng hợp đầy đủ thì sẽ vượt số 80 khá nhiều. Ở đây chúng tôi hệ thống lại dựa theo Phật học từ điển (Đoàn Trung Còn, Sài Gòn, 1966) và Từ điển Phật học Hán Việt (Phân viện nghiên cứu Phật học, Hà Nội, 1992) đi từ cái chung đến cái riêng với số 80:
1. Tướng quý nhất của Đức Phật là chữ Vạn ở ngực.
2. Thân mình tỏa hào quang dài 1 trượng.
3. Khi đi có hào quang chiếu trên thân.
4. Dáng điệu, dung mạo, cử chỉ như sư tử.
5. Đi đứng đằm thắm, oai nghiêm như voi chúa.
6. Tướng đi như ngỗng chúa.
7. Dung mạo ngay chính không lệch lạc.
8. Hình thể tốt đẹp đủ đều.
9. Khi trở mình, xoay người như voi chúa.
10. Thân không vật gì làm lu mờ hoặc lem luốc được.
11. Mọi thành phần cơ thể đều đầy đủ và hoàn thiện.
12. Thân trì trọng, không khuynh động.
13. Thân mình cao lớn, rắn chắc.
14. Coi chúng sinh bình đẳng như nhau.
15. Tuần tự ứng với nhân duyên mà thuyết pháp.
16. Thuyết pháp chẳng chấp trước.
17. Tùy theo ngôn ngữ của chúng sinh mà thuyết pháp.
18. Âm thanh tùy theo chúng sinh chẳng tăng chẳng giảm.
19. Pháp âm ứng với thanh của chúng sinh.
20. Tiếng nói vang trầm.
21. Thân trong sạch, mềm mại, không cong vẹo.
22. Thân bóng bẩy mượt mà, không uốn éo.
23. Trụ xứ yên không động.
24. Oai chấn hết thảy.
25. Mọi chúng sinh thấy đều vui mừng.
26. Chẳng khinh chúng sinh.
27. Chúng sinh có ác tâm khi thấy Ngài cũng đều hòa nhã, vui vẻ.
28. Chúng sinh ngắm thân tướng Phật mà chẳng thể ngắm hết.
29. Chúng sinh ngắm mãi không chán.
30. Nói năng hòa nhã vui vẻ với chúng sinh đúng theo ý thích họ.
31. Khi đi chân cách mặt đất 4 tấc và hiện ấn văn.
32. Khối xương chắc như móc khóa.
33. Lỗ chân lông tỏa ra mùi thơm.
34. Miệng tỏa ra mùi thơm tuyệt vời.
35. Lông mềm mại, sạch sẽ.
36. Lông xoắn theo chiều bên phải.
37. Lông màu hồng.
38. Mạch máu sâu ẩn kín.
39. Không thấy đỉnh tướng. Chỏm đỉnh đầu Phật ngẩng nhìn càng nhìn càng cao, nên không thấy đỉnh.
40. Đầu rất nở nang.
41. Tóc xoăn đẹp, có hình những chữ Thánh như chữ Vạn, chữ Kiết / Cát, chữ Đức.
42. Tóc màu ngọc xanh đen.
43. Tóc có hàng ngũ vén khéo, rất đều, không rối.
44. Tóc có mùi thơm, sợi không cứng.
45. Mặt và trán đối với nhau rất cân phân.
46. Mắt rộng dài, như cánh hoa sen xanh
47. Mắt sáng, trong, vui.
48. Lông mày như trăng non.
49. Lông mày màu đen.
50. Cặp lông mày đều nhau, cân phân đều đặn.
51. Cặp lông mày châu vào nhau.
52. Mặt mũi thanh tịnh đầy đặn như vầng trăng tròn.
53. Mũi cao, lỗ mũi không lộ.
54. Dái tai rủ xuống.
55. Hai gò má đầy đặn.
56. Môi đỏ như quả tần bà.
57. Mấy răng cửa thì bầu tròn.
58. Mấy cái răng cửa trắng và sắc nhọn đằng đầu.
59. Mấy cái răng cửa đều với nhau hết.
60. Lưỡi màu đỏ hồng.
61. Lưỡi mềm.
62. Bụng thon.
63. Bụng chẳng lộ.
64. Bụng hình cây cung.
65. Rốn đều.
66. Rốn sâu tròn đẹp.
67. Tay chân trắng đỏ như màu hoa sen.
68. Tay chân tròn trịa.
69. Tay chân sáng bóng.
70. Tay chân mịn màng.
71. Tay chân rất cân phân với nhau.
72. Tay chân mềm mại, sạch sẽ.
73. Cánh tay dài.
74. Ngón tay tròn thon nhỏ.
75. Móng như màu đồng đỏ, mỏng và láng bóng.
76. Vân tay sáng thẳng.
77. Vân tay dài không dứt.
78. Xương đầu gối rắn chắc tròn đẹp.
79. Mắt cá ẩn sâu.
80. Gót chân rộng rãi.
Ba mươi hai tướng tốt và tám mươi nét đẹp của Đức Phật là những gợi ý cho việc tạc tượng Phật. Nhưng thực tế sách Phật giáo xưa hiếm, phần lớn nghệ nhân chỉ nắm và thể hiện những nét lớn, và thật ra cũng có nhiều chi tiết không thể hiện trên tượng được, ở đây cũng chỉ là những tài liệu tham khảo để có cái nhìn đầy đủ.



  • Leave a Comment